با عنایت به ضرورت رعایت اصول اخلاقی در تمامی پژوهشهایی که با آزمودنی انسانی یا حیوانی سروکار دارند، کارگروه اخلاق در پژوهش دانشگاه قم فرایندی نظاممند و دقیق را برای بررسی درخواستها و صدور گواهی اخلاق تدوین نموده است. رعایت این فرایند، نهتنها الزامی است، بلکه تضمینکننده اعتبار علمی و اخلاقی پژوهش شما خواهد بود.
پیش از هر اقدامی، توجه به نکات زیر الزامی است:
۱. زمان درخواست: درخواست کد اخلاق، صرفاً پس از تأیید علمی پیشنهاده در گروه آموزشی یا شورای پژوهشی مربوطه و پیش از آغاز مرحله اجرایی پژوهش قابل بررسی است. به پژوهشهای خاتمهیافته یا در حال اجرا، به هیچ عنوان کد اخلاق تعلق نخواهد گرفت.
۲. مسئولیت: مسئولیت اخلاقی پژوهش، بر عهده پژوهشگر اصلی (استاد راهنما در پایاننامهها و رسالهها، یا مجری طرح در طرحهای پژوهشی) است. پژوهشگر اصلی باید در سامانه ثبتنام کند و ارتباط کارگروه با ایشان خواهد بود.
۳. ممنوعیت شروع پژوهش: شروع هرگونه فعالیت اجرایی پژوهش (مانند جمعآوری داده، نمونهگیری، آزمایش و ...) پیش از دریافت کد اخلاق، ممنوع بوده و تخلف پژوهشی محسوب میشود.
۴. زمان بررسی: حداقل زمان مورد نیاز برای بررسی درخواست (به شرط کامل بودن مدارک) حدود یک ماه است.
گام اول: ورود به سامانه و ثبتنام
پژوهشگر اصلی باید از طریق سامانه کارگروه اخلاق در پژوهش دانشگاه قم (نشانی در وبسایت معاونت پژوهشی درج خواهد شد) اقدام به ثبتنام و ایجاد حساب کاربری نماید.
گام دوم: بارگذاری مدارک و تکمیل اطلاعات
پس از ورود به سامانه، اطلاعات زیر باید تکمیل و مدارک مربوطه بارگذاری گردد:
۲-۱. اطلاعات عمومی: مشخصات پژوهشگر اصلی، استادان راهنما و مشاور، دانشجو (در صورت وجود) و عنوان دقیق طرح/پایاننامه.
۲-۲. مدارک الزامی (بارگذاری):
نسخه Word یا PDF طرحنامه (پروپوزال)
تصویر صورتجلسه دفاع از پروپوزال (برای پایاننامههای دانشجویی) یا صورتجلسه شورای پژوهشی (برای طرحهای پژوهشی)
نامه تأیید عدم آغاز گردآوری دادهها به امضای معاون پژوهشی دانشکده
فرمهای ملاحظات اخلاقی (متناسب با نوع پژوهش):
پژوهشهای دارای آزمودنی انسانی: فرمهای کدهای اخلاقی حفاظت از آزمودنیهای انسانی (فرم ۳۱ گانه اخلاق در آزمودنیهای انسانی) و فرم رضایتنامه آگاهانه شرکت در پژوهش
پژوهشهای دارای آزمودنی حیوانی: فرم ملاحظات اخلاقی حیوانات آزمایشگاهی و تعهدنامه کار با حیوانات آزمایشگاهی
رسید پرداخت هزینه بررسی (در صورت وجود)
فرم بررسی طرح که توسط دبیرخانه کارگروه تکمیل میشود
گام سوم: بررسی اولیه و اعلام نیاز به اصلاحات
کارشناس کارگروه، مدارک ارسالی را از نظر کامل بودن و رعایت ضوابط اولیه بررسی میکند. در صورت نیاز به اصلاحات، از طریق سامانه به پژوهشگر اعلام میشود تا نسبت به بروزرسانی طرح و ارسال مجدد اقدام نماید.
گام چهارم: بررسی تخصصی توسط اعضای کارگروه
پس از تأیید اولیه، طرحنامه برای بررسی تخصصی به اعضای کارگروه اخلاق ارجاع داده میشود. در این مرحله، جوانب اخلاقی پژوهش از ابعاد مختلف (حفاظت از آزمودنیها، محرمانگی اطلاعات، رعایت حقوق پژوهشگران و ...) مورد داوری قرار میگیرد.
گام پنجم: اعلام نتیجه و صدور گواهی
در صورت تأیید نهایی توسط کارگروه، گواهی کد اخلاق صادر شده و از طریق سامانه قابل مشاهده و دریافت خواهد بود. در صورت رد طرح، دلایل به صورت مکتوب به پژوهشگر اعلام میگردد.
پژوهشهای چندمرکزی: در صورت انجام پژوهش در دو یا چند مرکز جغرافیایی مختلف، پژوهشگر موظف است این موضوع را به کارگروه اعلام نماید تا پس از صدور کد، به مؤسسه محل اجرا نیز ارسال شود.
طرحهای خارج از دانشگاه: پذیرش طرحنامههای خارج از دانشگاه، منوط به وجود تفاهمنامه همکاری با دانشگاه قم و درج موضوع اعطای کد اخلاق در آن است.
توقف پژوهش: کارگروه اخلاق این اختیار را دارد که در صورت مشاهده خطر جدی برای آزمودنیها، پژوهشگران یا جامعه، در هر مرحله، انجام پژوهش را متوقف نماید.